Eyüplü Bestekârlarımız

Eyüp Mûsıkî Derneği - Vakfı

Buhûrîzâde Mustafa Itrî Efendi (1630/1640!-1711)

Klâsik ve dinî mûsıkînin en büyük bestekârlarından, hattâ dehâlarındandır. Bilinen kayıtlara göre doğum tarihi (M. 1630-1640) yılları arasındadır. Mevlânâkapısı civarında o zaman “Yaylak” denilen yerde doğdu. İyi bir tahsil gördü. mûsıkîde hocası büyük mûsıkîşinas Hâfız Post’tur. Beş padişah devri yaşamış olan Itrî’nin şöhreti Sultan IV. Mehmed’e kadar ulaşmış, pek çok lütûf görmüş, beğeniler almış ve padişahın nedîmi olmuştur. Hayatının sonlarına doğru kendi ricasıyla “Esirciler Kethüdalığı”na atanmıştır (1694).

İyi bir hanende, hattat ve şair olan Mustafa Itrî (M. 1711) yılında ölmüştür. Çeşitli târihi kaynaklar Itrî’nin mezarının Edirnekapı dışında Mustafa Paşa tekkesi yakınlarında olduğunu yazmaktadırlar. Söz konusu mezar İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından geçtiğimiz yıllar içinde restore edilmiştir.

Gerek klâsik gerekse dinî Türk mûsıkîsinde gerçek anlamda şaheserler bestelemiştir. 1000’den fazla eser bestelediği halde ne yazık ki zamanımıza ancak 10 adet dinî, 28 adet din dışı sözlü eser ve 4 adet de saz eseri olmak üzere 42 adet eseri gelebilmiştir. Din dışı eserlerinden güftesi Hâfız’a ait:

“Gülbin-i ıyş mîdemed, sâkî-i gül’zâr kû

Bad-ı bahar mîvezed bâde-i hoş-güvar kû”

beytiyle başlayan Neva makamındaki Kâr’ı son derece sanatlı, erişilmesi mümkün olmayan bir şaheserdir. Segâh makamında olan Sâlât-ı Ümmiye’si de bütün İslâm âleminde bilinen, okunan ve bir daha benzeri bestelenmemiş ve bestelenemeyecek kadar uhrevî, mûsıkî şaheseridir.

Yine sözleri Hz. Mevlânâ’ya ait Segâh makamındaki Mevlevî Âyîn-i Şerîfi, âyîn besteciliğinin en güzel örneklerindendir. Bütün İslâm alemini saran, bütün Batı âlemini dahi etkileyen ve de mûsıkîde dünyanın sekizinci harikası diye nitelendirilen, sadece altı nota ile bestelenmiş Kurban bayramının tekbîri Segâh makamındadır. Ve yine güftesi Hz. Mevlânâ’ya ait olan Rast makamındaki Na’t-ı Mevlânâ’sı dinleyenlerin üzerinde ulvî ve ruhanî bir etki yapan emsalsiz bir eserdir.